Duizend douaniers, paspoortcontroleurs en grenspolitieagenten werkten er aan de DDR-zijde van grensovergang Helmstedt-Marienborn. Uren stond je er te wachten, auto’s werden met spiegels van onder onderzocht en je bagages werd minutieus uitgepluisd. Niets ontging de Oost-Duitse grenswachten.

De DDR is sinds 1990 verdwenen en de grens is weg, maar de grensovergang staat er nog. Niet meer om iemand te controleren, wel als indrukwekkend gratis museum voor een stop onderweg.

Wanneer je over autosnelweg A2 vanuit Nederland richting Berlijn rijdt, ontkom je er niet aan. Op zo’n 170 kilometer van de Duitse hoofdstad, ter hoogte van het plaatsje Helmstedt, staan aan de rechterkant de restanten van grensovergang Alpha. Hoge lantaarnpalen met schijnwerpers, een commandotoren waarmee de grens in de gaten kunnen worden gehouden en barakken waar vanuit paspoorten werden gecontroleerd.

Zo ziet grensovergang Helmstedt-Marienborn er tegenwoordig uit:

Snauwende stemmen en spiedende ogen

Tijdens de deling van Duitsland was grensovergang Helmstedt-Marienborn de belangrijkste grensovergang richting Berlijn, de DDR, maar ook richting Polen en het huidige Tsjechië. Miljoenen personen passeerden op jaarbasis hier de grens. Het was de poort naar het Oosten, een enge poort. Nooit voelde je je hier prettig, onder de spiedende ogen en met de snauwende stemmen van de douaniers.

De grensovergang is verdwenen, tegenwoordig gaat het door het leven als Gedenkstätte Deutsche Teilung Marienborn. En het is absoluut de moeite waard om hier even van de snelweg af te gaan en een bezoek te brengen aan dit gratis museum. De grensovergang is zoveel mogelijk in tact gelaten en is goed onderhouden. Maar nog altijd, net als voor 1990 ,geeft het een troosteloos, grauw en grimmig gevoel. Een gevoel dat heel goed past bij de DDR.

Parkeer je auto en struin over het terrein. Zie hoe grenspolitie met spiegels de onderkant van auto’s kon controleren. Ontdek de barakken waar de douaniers waren ondergebracht. Op verschillende plekken kun je naar binnen en zie je de uitrusting van de Oost-Duitse grenswachters. Stap na tijd weer in de auto en voel je vrij, een gevoel dat pas sinds 1990 hier weer bestaat.

Grensovergang Helmstedt Marienborn met de DDR
De grensovergang bij Helmstedt-Marienborn was de poort naar het Oosten (foto: Peter H.)

Hoe ging de grenscontrole bij grensovergang Helmstedt-Marienborn te werk?

Wanneer je de binnen Duitse grens wilde passeren via de A2 tussen Hannover en Berlijn, dan kwam je ter hoogte van Helmstedt bij het einde van de Amerikaanse sector. Hier volgde een eerste grenscontrole. Waar je deze vrij eenvoudig kon passeren, volgde kort later een nieuwe controle. Een zeer grondige DDR controle. Wilde je de grens passeren, dan had je geduld nodig. Een uur wachten was aan de korte kant. Controles, controles, controles. Uiteindelijk kwam er een stempel in je paspoort en mocht je doorrijden.

De grenscontrole vanuit West-Berlijn naar West-Duitsland bij grenspost Alpha was nog strenger. Waarschuwingssystemen langs de weg laten al ver voordat je bij de grens aankomt weten wie er verdacht is. Bij de overgang volgt opnieuw een ongekend onderzoek.

Ontsnappen is onmogelijk

Het DDR-systeem is zo goed, dat ontsnappen als DDR-burger via grensovergang Helmstedt-Marienborn vrijwel onmogelijk is. In een personenauto, maar ook in een vrachtwagen. Weet je door de eerste linie heen te breken, dan worden met speciale stalen rolbarrieres in een paar seconden tijd de rijstroken afgesloten. Geen vrachtwagen is hier ooit doorheen gebroken, laat staan een personenauto.

Grensovergang Marienborn-Helmstedt
Tegenwoordig is grensovergang Helmstedt-Marienborn een gratis openluchtmuseum

In 1989 valt de Berlijnse Muur en gaat ook de grensovergang Alpha open voor Oost-Duitsers:

Overnachten bij Checkpoint Alpha

Is het reizen naar Berlijn of nog verder naar het oosten te ver? In Helmstedt en Mariënborn zijn enkele hotels waar je voordelig kunt overnachten. Dit geldt zeker als je enkele weken van te voren boekt.

Of kies voor een leuke vakantiewoning in de deelstaat Saksen-Anhalt, vlakbij Helmstedt en Mariënborn.